Zabawa jedno ma imię

03/09/2025 Z.A.B.A.W.A.

Kiedy mówimy w Polsce o zabawie, każdy widzi coś innego.

Dla jednych oznacza bieganie i aktywność fizyczną, dla innych hałas i chaos, a dla jeszcze innych przerwę od prawdziwej nauki.

Prawdziwa zabawa jedno ma imię.

Jest językiem dzieciństwa. To sposób, w jaki dziecko bada świat, buduje relacje, wyobraża sobie nowe możliwości i sprawdza swoje granice. Zabawa nie jest dodatkiem do edukacji. Zabawa jest edukacją.

Czym naprawdę jest zabawa

Psycholog Peter Gray (2013) definiuje zabawę jako aktywność dobrowolną, kierowaną przez dziecko, charakteryzującą się swobodą wyboru, wyobraźnią i wewnętrzną motywacją.

Stuart Brown (2009) opisuje ją jako proces, który kształtuje zdolność do współpracy, kreatywności i elastyczności. Brak zabawy wiąże się z ograniczeniami w rozwoju emocjonalnym i społecznym.

Loris Malaguzzi, twórca podejścia Reggio Emilia, mówił o setnym języku dziecka, czyli wielości form ekspresji, dzięki którym dziecko komunikuje swoje myśli, emocje i odkrycia (Edwards, Gandini & Forman, 2012).

Zabawa nie jest luksusem ani dodatkiem. Stanowi podstawowy proces rozwojowy, w którym uczenie się, emocje, wyobraźnia i relacje łączą się w całość. Dzieci w zabawie ćwiczą rozwiązywanie problemów, rozwijają zdolności językowe, uczą się współpracy i budują poczucie sprawczości.

Polska perspektywa

W polskiej praktyce edukacyjnej zabawa bywa traktowana jak coś dziecinnego, chaotycznego lub wyłącznie ruchowego. Często sprowadza się ją do przerwy między zajęciami lub lekcji WF. Takie podejście zubaża jej znaczenie i ogranicza rozwój dzieci.

Najbardziej widoczne jest to w klasach 1–3, gdzie nacisk kładzie się na szybkie przechodzenie od zabawy do tak zwanej prawdziwej nauki, jakby te sfery nie miały ze sobą nic wspólnego. Dziecko jednak nie rozdziela nauki od zabawy. W jego świecie oba procesy stanowią jedno doświadczenie.

Jak wygląda to na świecie

W wielu systemach edukacyjnych zabawa jest uznawana za centralny element uczenia się.

W Szkocji i Walii powstają strategie play sufficiency, które traktują zabawę jako prawo dziecka i obowiązek dorosłych. W Finlandii pierwsze lata nauki szkolnej wypełnione są eksploracją, ruchem, grą w zespołach i projektami twórczymi.

Badania neurobiologiczne potwierdzają, że w trakcie zabawy aktywują się te same obszary mózgu, które odpowiadają za regulację emocji, podejmowanie decyzji i kreatywne rozwiązywanie problemów (Pellis & Pellis, 2009). Zabawa nie jest przerwą od nauki, lecz jej rdzeniem.

Co możemy zrobić tu i teraz

Potrzebujemy zmiany w spojrzeniu na zabawę.

Rodzice mogą pozwalać dzieciom na więcej swobodnych działań w domu i na podwórku. Nauczyciele mogą wplatać elementy zabawy w lekcje matematyki, języka polskiego czy przyrody. Decydenci mogą tworzyć polityki, które wzmacniają prawo dziecka do zabawy i chronią przestrzeń na nią w szkołach i społecznościach lokalnych.

Dlaczego to takie ważne

Zabawa jedno ma imię, a poznając je naprawdę, uczymy się rozumieć dzieciństwo. Uczymy się dostrzegać dziecko w pełni, z jego potrzebami, potencjałem i prawami. Gdy damy zabawie należne miejsce, otworzymy drogę do edukacji, która wspiera nie tylko wiedzę, lecz także emocje, relacje i przyszłe życie społeczne.

Dołącz do działania

Fundacja Alternatywy 3 stworzyła petycję w sprawie wpisania prawa dziecka do zabawy do polskiego prawa krajowego, zgodnie z artykułem 31 Konwencji o Prawach Dziecka.

Podpisując ją, wspierasz dzieci w Polsce i pokazujesz, że ich głos i potrzeby są ważne.

Podpisz petycję tutaj