Wielu dorosłych wciąż powtarza, że nie istnieje wystarczająco dużo badań, by uznać zabawę za pełnoprawny element edukacji i rozwoju dziecka.

Tymczasem każda nowa publikacja, każde porównanie i każda obserwacja prowadzą w tym samym kierunku. Psychologia, pedagogika i nauki o rozwoju człowieka nieustannie wskazują na zabawę jako na źródło uczenia się, dobrostanu i kreatywności.

W moich badaniach pojawia się ten sam wniosek. Zabawa jest przestrzenią, w której dziecko doświadcza stanu FLOW (przypływu skupienia i uważności),  o którym tak wiele pisali Jeanne Nakamura i Mihaly Csíkszentmihályi. Opisali oni sześć jego wymiarów, a każdy z nich brzmi jak opis dziecka pogrążonego w zabawie:

1. Skupienie i koncentracja – pełne zanurzenie w chwili, brak rozproszeń.
2. Połączenie działania i świadomości – granica między „robię” a „jestem” przestaje istnieć.
3. Utrata samoświadomości – znikają oceny, porównania, presja.
4. Poczucie kontroli – dziecko staje się autorem swojego świata.
5. Zaburzenie poczucia czasu – minuty płyną inaczej, znikają lub się rozciągają.
6. Wewnętrzna nagroda – sama aktywność przynosi radość i satysfakcję.

Flow nie jest poetycką metaforą. To zjawisko potwierdzone przez neurobiologię. W stanie flow mózg ogranicza samokontrolę, zwiększa wydzielanie dopaminy i pozwala na głębsze skupienie. Wychodząc poza strefę komfortu, człowiek uczy się szybciej, rozwija wytrwałość i rozbudza kreatywność (Dietrich, 2004; Ulrich i in., 2014).

Dla dziecka zabawa jest najprostszą drogą do tego stanu. Nie służy „zabiciu czasu”, lecz staje się treningiem skupienia, wytrwałości i twórczego myślenia – warunków, których dorośli szukają w sporcie, sztuce, nauce i pracy.

Chroniąc zabawę, dajemy dzieciom dostęp do rozwoju, poznawania siebie, świata  i radości.

 Jak tworzysz warunki do  zabawy w swojej klasie, domu lub miejscu pracy?